متادون دارویی است که در درمان وابستگی به مواد مخدر و همچنین در برخی موارد برای کنترل درد استفاده می‌شود. این دارو در صورت تجویز و مصرف صحیح می‌تواند بخشی از یک برنامه درمانی مؤثر باشد؛ اما مانند سایر داروها، عوارض و خطراتی نیز دارد. یکی از مهم‌ترین نگرانی‌ها درباره متادون، تأثیر آن بر فعالیت الکتریکی قلب و احتمال ایجاد اختلال در ریتم ضربان قلب است.
این موضوع برای افرادی که سابقه بیماری قلبی دارند، داروهای متعدد مصرف می‌کنند یا با مشکلاتی مانند تپش قلب و غش روبه‌رو هستند، اهمیت بیشتری دارد. آگاهی از این خطرات به معنای ترس از درمان نیست؛ بلکه کمک می‌کند مصرف متادون با مراقبت و نظارت مناسب انجام شود.
متادون چگونه بر قلب تأثیر می‌گذارد؟
یکی از عوارض شناخته‌شده متادون، طولانی شدن فاصله‌ای در نوار قلب به نام QT است. این فاصله بخشی از زمان لازم برای فعالیت الکتریکی و آماده شدن مجدد بطن‌های قلب برای ضربان بعدی را نشان می‌دهد.
اگر فاصله QT بیش از حد طولانی شود، احتمال بروز نوعی اختلال خطرناک ریتم قلب به نام «تورساد دِ پوینتس» (Torsades de pointes) افزایش می‌یابد. این اختلال ممکن است باعث سرگیجه شدید، از دست رفتن هوشیاری و در مواردی ایست قلبی و مرگ ناگهانی شود.
البته طولانی شدن QT در همه مصرف‌کنندگان متادون رخ نمی‌دهد و خطر آن به عواملی مانند مقدار دارو، وضعیت سلامت فرد، داروهای هم‌زمان و میزان برخی املاح خون بستگی دارد. حتی افرادی که سابقه شناخته‌شده بیماری قلبی ندارند نیز ممکن است در شرایط خاص در معرض این عارضه قرار بگیرند.
عوارض مهم متادون در افراد مبتلا به بیماری قلبی
عوارض مهم متادون بر قلب عبارتند از:
۱. اختلال در ریتم ضربان قلب
مهم‌ترین عارضه قلبی متادون، افزایش احتمال برخی آریتمی‌ها یا بی‌نظمی‌های ضربان قلب است. فرد ممکن است احساس کند قلبش تند، نامنظم یا کوبنده می‌زند. گاهی نیز اختلال ریتم بدون علامت است و تنها در نوار قلب مشخص می‌شود.
۲. افزایش خطر در بیماران دارای سابقه قلبی
افرادی که سابقه نارسایی قلبی، حمله قلبی، آریتمی، طولانی بودن QT یا غش‌های بدون علت مشخص دارند، باید پیش از شروع مصرف متادون این موضوع را به پزشک اطلاع دهند. وجود این بیماری‌ها لزوماً به معنی ممنوع بودن متادون نیست؛ اما ممکن است ارزیابی دقیق‌تر و پایش بیشتری لازم باشد.
۳. افت فشار خون، سرگیجه و غش
متادون می‌تواند در برخی افراد باعث سرگیجه، خواب‌آلودگی یا افت فشار خون شود؛ به‌خصوص در شروع درمان یا پس از تغییر مقدار مصرف. این علائم همیشه ناشی از مشکل قلبی نیستند، اما در فرد مبتلا به بیماری قلبی نباید بدون بررسی نادیده گرفته شوند. غش ناگهانی، به‌ویژه همراه با تپش قلب، نیازمند ارزیابی فوری است.
۴. کند شدن تنفس و کاهش اکسیژن‌رسانی
متادون یک داروی افیونی است و مصرف بیش از حد آن می‌تواند تنفس را آهسته یا سطحی کند. در مسمومیت شدید، کاهش اکسیژن خون می‌تواند به قلب و مغز آسیب برساند. این خطر هنگام مصرف هم‌زمان متادون با الکل، داروهای آرام‌بخش یا خواب‌آور و سایر مواد تضعیف‌کننده دستگاه عصبی بیشتر می‌شود.
چه افرادی بیشتر در معرض خطر هستند؟
احتمال عوارض قلبی متادون در همه افراد یکسان نیست. موارد زیر می‌توانند خطر را افزایش دهند:
- افرادی که سابقه آریتمی، طولانی بودن QT، نارسایی قلبی یا سکته قلبی دارند.
- افرادی که مقدار بالایی از متادون دریافت می‌کنند یا مقدار داروی آن‌ها به‌سرعت تغییر می‌کند.
- افرادی که داروهای دیگری مصرف می‌کنند که بر ریتم قلب یا تجزیه متادون در بدن تأثیر می‌گذارند.
- افرادی که به دلیل استفراغ، اسهال، مصرف بعضی داروهای ادرارآور یا مشکلات دیگر دچار کاهش پتاسیم یا منیزیم خون شده‌اند.
- افرادی که بیماری کبدی دارند یا شرایطی دارند که می‌تواند دفع و متابولیسم دارو را تغییر دهد.
نکته مهم این است که خطر فقط به مقدار متادون وابسته نیست؛ ترکیب چند عامل خطر ممکن است احتمال عارضه را بیشتر کند.
علائم هشداردهنده را جدی بگیرید
اگر فردی که متادون مصرف می‌کند با تپش قلب جدید یا شدید، احساس ضربان نامنظم، سرگیجه شدید یا نزدیک شدن به غش روبه‌رو شود، باید فوراً ارزیابی پزشکی شود. در صورت غش، درد قفسه سینه، تنگی نفس شدید، تنفس آهسته یا دشوار، تشنج یا بیدار نشدن فرد، با اورژانس تماس بگیرید. منتظر برطرف شدن خودبه‌خودی علائم نمانید و فرد را تنها نگذارید.
در صورت احتمال مسمومیت با متادون، به‌ویژه اگر فرد به‌سختی بیدار می‌شود یا تنفس غیرطبیعی دارد، موضوع را یک وضعیت اورژانسی بدانید. اگر نالوکسان در دسترس است و فرد آموزش‌دیده‌ای حضور دارد، مطابق دستور آن را استفاده کنید؛ حتی پس از بهبود اولیه نیز ارزیابی اورژانسی ضروری است.
چگونه می‌توان خطرات قلبی متادون را کاهش داد؟
رعایت چند نکته ساده می‌تواند به مصرف ایمن‌تر دارو کمک کند:
۱. پیش از شروع درمان، سابقه پزشکی خود را بیان کنید. سابقه بیماری قلبی، غش، تپش قلب و تمام داروها و مکمل‌های مصرفی را به پزشک اطلاع دهید.
۲. در صورت نیاز، نوار قلب انجام دهید. پزشک با توجه به سابقه بیماری، مقدار متادون، داروهای هم‌زمان و سایر عوامل خطر ممکن است نوار قلب (ECG) درخواست کند. در برخی افراد بررسی مجدد نوار قلب در طول درمان نیز لازم است.
۳. داروها را خودسرانه ترکیب نکنید. بعضی آنتی‌بیوتیک‌ها، داروهای ضدافسردگی، داروهای مؤثر بر ریتم قلب و برخی داروهای دیگر ممکن است با متادون تداخل داشته باشند. پیش از شروع هر داروی جدید، با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
۴. از تغییر خودسرانه مقدار مصرف بپرهیزید. افزایش مقدار متادون یا مصرف دوباره آن بدون دستور پزشک می‌تواند خطرناک باشد. قطع ناگهانی نیز ممکن است علائم ترک و مشکلات دیگری ایجاد کند؛ بنابراین هرگونه تغییر باید با برنامه درمانی و نظر پزشک انجام شود.
۵. مراقب کم‌آبی و اختلال املاح خون باشید. در صورت اسهال یا استفراغ شدید، به‌ویژه اگر داروی ادرارآور مصرف می‌کنید یا بیماری قلبی دارید، درباره نیاز به بررسی پتاسیم و منیزیم با پزشک مشورت کنید.
آیا بیماران قلبی باید متادون را قطع کنند؟
خیر؛ تصمیم به قطع یا ادامه متادون باید بر اساس شرایط هر فرد و با نظر پزشک گرفته شود. متادون می‌تواند در درمان وابستگی به مواد افیونی نقش مهمی داشته باشد و قطع ناگهانی آن ممکن است روند درمان را مختل کند. در صورت وجود خطر قلبی، پزشک می‌تواند با بررسی نوار قلب، داروهای هم‌زمان و عوامل قابل اصلاح، درباره ادامه درمان، پایش بیشتر یا تغییر برنامه درمانی تصمیم بگیرد.
خلاصه مطلب
متادون در برخی افراد می‌تواند باعث طولانی شدن فاصله QT و افزایش خطر آریتمی‌های جدی شود. این خطر در افراد دارای سابقه بیماری قلبی، اختلال املاح خون یا مصرف هم‌زمان داروهای خاص اهمیت بیشتری دارد. با این حال، وجود بیماری قلبی به‌تنهایی به معنی ممنوعیت قطعی مصرف متادون نیست.
آگاهی، اطلاع دادن سابقه پزشکی به پزشک، بررسی تداخل دارویی و انجام نوار قلب در صورت نیاز، از مهم‌ترین راه‌های کاهش خطر هستند. تپش قلب شدید، غش، درد قفسه سینه یا اختلال تنفس را جدی بگیرید و در شرایط اورژانسی فوراً کمک پزشکی دریافت کنید.
این مطلب با هدف افزایش آگاهی عمومی تهیه شده است و جایگزین تشخیص و توصیه اختصاصی پزشک نیست.
دکتر امیرفرهنگی
دیدگاه خود را بنویسید